قرص اورژانسی یکی از روش های پیشگیری فوری از بارداری است که بعد از رابطه جنسی بدون محافظت، پارگی کاندوم، فراموشی روش پیشگیری یا خطا در مصرف قرص ضد بارداری استفاده می شود. این قرص برای مصرف دائمی طراحی نشده و فقط باید در شرایط اضطراری به کار برود.
این مطلب فقط برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین نظر پزشک، ماما یا داروساز نیست. اگر بیماری زمینه ای دارید، داروی خاص مصرف می کنید، در دوران شیردهی هستید، احتمال بارداری وجود دارد یا بعد از مصرف قرص دچار علائم غیرعادی شده اید، حتما مشورت تخصصی بگیرید.
در این مقاله از داروخانه آنلاین دکتر همایون ذاکری به زبان ساده بررسی می کنیم قرص اورژانسی چیست، چه زمانی باید مصرف شود، چه عوارضی دارد، از کجا می توان فهمید که اثر کرده و چه شرایطی ممکن است اثر آن را کمتر کند. این مقاله برای تصمیم گیری آگاهانه نوشته شده و توصیه به مصرف خودسرانه دارو نیست.
فهرست مطالب
قرص اورژانسی چه زمانی استفاده می شود؟
قرص اورژانسی زمانی مطرح می شود که احتمال بارداری ناخواسته بعد از رابطه وجود داشته باشد. برای مثال اگر کاندوم پاره شده، رابطه بدون محافظت انجام شده، قرص ضد بارداری روزانه فراموش شده یا روش پیشگیری به درستی استفاده نشده باشد، فرد می تواند در بازه زمانی مناسب درباره مصرف قرص اورژانسی از پزشک یا داروساز سوال کند.
این قرص از بیماری های مقاربتی جلوگیری نمی کند و جایگزین روش های منظم پیشگیری مثل کاندوم، قرص های روزانه، آی یو دی یا سایر روش های تجویزی نیست. اگر در فاصله کوتاه چند بار به قرص اورژانسی نیاز پیدا می کنید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید و درباره یک روش پیشگیری پایدارتر مشورت کنید.
نکته سریع برای شرایط اضطراری
در قرص اورژانسی، زمان مهم ترین عامل است. هرچه مصرف قرص به زمان رابطه نزدیک تر باشد، احتمال اثرگذاری بیشتر است. نوع قرص، زمان تخمک گذاری، استفراغ بعد از مصرف، داروهای همزمان و شرایط بدنی فرد هم در نتیجه اثر دارند.
قرص اورژانسی چگونه عمل می کند؟
بیشتر قرص های اورژانسی با به تاخیر انداختن یا جلوگیری از تخمک گذاری عمل می کنند. یعنی اگر تخمک هنوز آزاد نشده باشد، مصرف به موقع قرص می تواند احتمال بارداری را کم کند. اما اگر تخمک گذاری قبلا رخ داده باشد، احتمال اثر نکردن قرص بیشتر می شود.
قرص اورژانسی روش سقط محسوب نمی شود و برای پایان دادن به بارداری تثبیت شده استفاده نمی شود. اگر فردی مشکوک به بارداری است یا تست بارداری مثبت دارد، نباید با مصرف خودسرانه قرص اورژانسی تصمیم گیری کند و باید از پزشک کمک بگیرد.
بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی
بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی اولین فرصت بعد از رابطه پرخطر است. قرص های حاوی لوونورژسترل معمولا تا 72 ساعت بعد از رابطه مطرح می شوند، اما اثر آن ها با گذشت زمان کمتر می شود. یولی پریستال در برخی شرایط تا 120 ساعت یا 5 روز بعد از رابطه قابل بررسی است، اما این گزینه نیز باید با توجه به شرایط فرد انتخاب شود.
اگر نمی دانید چه نوع قرصی در اختیار دارید، نام دارو، مقدار ماده موثره، تعداد قرص داخل بسته و زمان رابطه را بررسی کنید.
انواع قرص اورژانسی
قرص های اورژانسی معمولا بر اساس ماده موثره شناخته می شوند. رایج ترین نوع، لوونورژسترل است که در برخی محصولات به صورت یک قرص 1.5 میلی گرم و در برخی موارد به صورت دو قرص 0.75 میلی گرم عرضه می شود. نوع دیگر، یولی پریستال است که بازه مصرف طولانی تری دارد و در برخی شرایط گزینه مناسب تری محسوب می شود.
قرص اورژانسی دوتایی
قرص اورژانسی دوتایی معمولا به محصولاتی گفته می شود که شامل دو عدد قرص 0.75 میلی گرم لوونورژسترل هستند. بعضی دستورها مصرف دو قرص را همزمان مطرح می کنند و بعضی بروشورها ممکن است روش دیگری داشته باشند. بنابراین بهتر است بر اساس بروشور همان محصول یا نظر داروساز عمل شود.
اووسیز و تنسی
قرص اورژانسی اووسیز و تنسی از نام های تجاری شناخته شده هستند، اما این مقاله برای جلوگیری از کنیبال شدن با صفحات محصول، وارد بررسی فروشگاهی یا قیمت آن ها نمی شود. نکته مهم برای مصرف کننده، توجه به مقدار ماده موثره، تعداد قرص داخل بسته، زمان مصرف و شرایط فردی است.
طریقه مصرف قرص اورژانسی تنسی ۱/۵ معمولا بر اساس دوز 1.5 میلی گرم و دستور بروشور محصول مشخص می شود. اگر بعد از مصرف دچار استفراغ شدید یا داروی دیگری مصرف می کنید، خودسرانه دوز اضافه مصرف نکنید و از پزشک یا داروساز سوال کنید.
از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده؟
از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده یکی از پرتکرارترین سوالات کاربران است. واقعیت این است که علامت فوری و قطعی برای فهمیدن اثر قرص وجود ندارد. تهوع، لکه بینی، درد زیر شکم یا تغییر خلق نمی تواند ثابت کند که قرص اثر کرده یا نکرده است.
مهم ترین معیار، شروع پریود در زمان مورد انتظار و منفی بودن تست بارداری در زمان مناسب است. اگر پریود بیش از 7 روز عقب افتاد، تست بارداری انجام دهید. اگر زمان دقیق پریود را نمی دانید، حدود 3 هفته بعد از رابطه پرخطر تست بارداری می تواند کمک کننده باشد.
قرص اورژانسی و پریود
قرص اورژانسی و پریود ارتباط مستقیم دارند، چون این داروها می توانند زمان قاعدگی را کمی تغییر دهند. بعضی افراد زودتر پریود می شوند، بعضی با تاخیر مواجه می شوند و بعضی لکه بینی یا تغییر شدت خونریزی را تجربه می کنند. این تغییرات معمولا موقتی هستند.
اگر تاخیر پریود بیش از یک هفته شد، خونریزی شدید داشتید، درد غیرعادی شکم تجربه کردید یا بی نظمی در چند سیکل ادامه پیدا کرد، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. گاهی مشکلات هورمونی مانند اختلال تیروئید نیز روی نظم پریود اثر می گذارند؛ برای آشنایی بیشتر می توانید مقاله نحوه مصرف قرص لووتیروکسین را مطالعه کنید.
عوارض قرص اورژانسی
عوارض قرص اورژانسی معمولا خفیف و کوتاه مدت است. تهوع، استفراغ، سردرد، خستگی، سرگیجه، حساسیت سینه، درد شکم، لکه بینی و تغییر زمان پریود از عوارض شایع هستند. در بیشتر موارد، این علائم طی چند روز کمتر می شوند.
اگر در فاصله کوتاهی بعد از مصرف قرص استفراغ کردید، ممکن است دارو کامل جذب نشده باشد. در این شرایط خودسرانه دوز اضافه مصرف نکنید و با داروساز یا پزشک مشورت کنید. برای درک بهتر اهمیت مصرف صحیح دارو، مقاله قرص اورسوفار نیز قابل مطالعه است.
در چه صورت قرص اورژانسی اثر نمیکند؟
در چه صورت قرص اورژانسی اثر نمیکند به چند عامل بستگی دارد. مصرف دیرهنگام، وقوع تخمک گذاری قبل از مصرف، استفراغ بعد از مصرف، رابطه بدون محافظت بعد از مصرف قرص، یا مصرف برخی داروها می تواند احتمال اثرگذاری را کمتر کند.
برخی داروهای ضد تشنج، بعضی داروهای ضد سل، برخی داروهای HIV و بعضی ترکیبات گیاهی مانند علف چای ممکن است روی اثر داروهای هورمونی تاثیر بگذارند. اگر همزمان دارو یا مکمل مصرف می کنید، بهتر است از داروساز سوال کنید. دسته مکمل غذایی برای شناخت محصولات مکمل مفید است، اما تصمیم درباره مصرف همزمان باید جداگانه بررسی شود.
قرص اورژانسی در شیردهی
قرص اورژانسی در شیردهی باید با دقت بیشتری بررسی شود. برخی روش ها مانند لوونورژسترل در بسیاری از شرایط قابل بررسی هستند، اما مادر باید درباره نوع قرص، زمان مصرف، داروهای همزمان و وضعیت نوزاد با پزشک یا داروساز مشورت کند. در مورد یولی پریستال، توصیه ها درباره فاصله شیردهی ممکن است متفاوت باشد و باید طبق بروشور یا نظر پزشک عمل شود.
قرص اورژانسی و زعفران
قرص اورژانسی و زعفران نباید به عنوان جایگزین روش های علمی پیشگیری اورژانسی در نظر گرفته شود. زعفران، دمنوش ها یا روش های سنتی نمی توانند روش مطمئن پیشگیری بعد از رابطه پرخطر باشند و نباید باعث از دست رفتن زمان مناسب مصرف قرص یا مراجعه پزشکی شوند.
آیا آی یو دی مسی هم روش اورژانسی است؟
بله. آی یو دی مسی می تواند به عنوان روش اورژانسی پیشگیری از بارداری استفاده شود و از نظر اثربخشی، یکی از قوی ترین گزینه هاست. البته قرص نیست و باید توسط پزشک یا فرد آموزش دیده جاگذاری شود. اگر از رابطه پرخطر کمتر از 5 روز گذشته و به دنبال موثرترین روش هستید، باید سریع از مرکز درمانی یا پزشک راهنمایی بگیرید.
بعد از مصرف قرص اورژانسی چه کار کنیم؟
- تا مشخص شدن وضعیت، رابطه بدون محافظت نداشته باشید.
- اگر پریود بیش از 7 روز عقب افتاد، تست بارداری انجام دهید.
- اگر بعد از مصرف قرص استفراغ کردید، درباره نیاز به تکرار دوز سوال کنید.
- اگر درد شدید شکم، خونریزی شدید یا تست مثبت داشتید، به پزشک مراجعه کنید.
- برای آینده، درباره روش پیشگیری منظم و قابل اعتماد تصمیم بگیرید.
سوالات متداول درباره قرص اورژانسی
قرص اورژانسی تا چند ساعت بعد از رابطه اثر دارد؟
بسته به نوع قرص متفاوت است. لوونورژسترل معمولا تا 72 ساعت و یولی پریستال تا 120 ساعت قابل بررسی است، اما مصرف زودتر بهتر است.
آیا قرص اورژانسی باعث سقط می شود؟
خیر. قرص اورژانسی برای کاهش احتمال بارداری قبل از تثبیت بارداری استفاده می شود و روش سقط محسوب نمی شود.
اگر بعد از مصرف قرص پریود نشویم چه کنیم؟
اگر پریود بیش از 7 روز عقب افتاد، تست بارداری انجام دهید. اگر زمان پریود مشخص نیست، حدود 3 هفته بعد از رابطه پرخطر تست بدهید.
آیا قرص اورژانسی از بیماری های مقاربتی جلوگیری می کند؟
خیر. قرص اورژانسی فقط احتمال بارداری را کاهش می دهد و از بیماری های مقاربتی جلوگیری نمی کند.
آیا زعفران جایگزین قرص اورژانسی است؟
خیر. زعفران و دمنوش ها روش مطمئن پیشگیری اورژانسی نیستند و نباید جایگزین روش های علمی شوند.
جمع بندی
قرص اورژانسی برای شرایط اضطراری بعد از رابطه پرخطر استفاده می شود و هرچه زودتر مصرف شود، شانس اثرگذاری بیشتری دارد. با این حال، صد درصد نیست و نباید جایگزین روش های منظم پیشگیری شود. اگر پریود بیش از یک هفته عقب افتاد، تست بارداری انجام دهید و در صورت مصرف داروهای دیگر، شیردهی، استفراغ بعد از مصرف یا علائم غیرعادی، از پزشک کلینیک آرام یا داروساز راهنمایی بگیرید.