قرص تری هگزیفنیدیل که با نامهای آرتان و تریهگزیفنیدیل نیز شناخته میشود، یک داروی آنتیکولینرژیک است که پزشک ممکن است برای کنترل برخی علائم حرکتی بیماری پارکینسون یا درمان بعضی عوارض حرکتی ناشی از داروهای ضدروانپریشی تجویز کند. این دارو بیشتر به کاهش لرزش، سفتی عضلات و برخی حرکات غیرطبیعی کمک میکند و نباید بدون تجویز پزشک مصرف شود.
قرص تری هگزیفنیدیل در بعضی بیماران باعث خشکی دهان، تاری دید، یبوست، سرگیجه، مشکل در دفع ادرار یا گیجی میشود. احتمال بروز عوارض شناختی و روانی در سالمندان بیشتر است؛ به همین دلیل مقدار مصرف، زمان مصرف و نحوه قطع دارو باید توسط پزشک تعیین شود. برای آشنایی با اصول کلی مصرف داروهای مؤثر بر سیستم عصبی میتوانید مقاله داروهای رایج برای ناراحتی اعصاب را نیز مطالعه کنید.
فهرست مطالب
تری هگزیفنیدیل در یک نگاه
تری هگزیفنیدیل، آرتان یا Artane
آنتیکولینرژیک و آنتیموسکارینی
برخی علائم پارکینسون و عوارض خارجهرمی داروها
قرص و محلول خوراکی
خشکی دهان، تاری دید، یبوست و سرگیجه
قطع یا تغییر دوز فقط با نظر پزشک
قرص تری هگزیفنیدیل برای چیست؟
تری هگزیفنیدیل با کاهش اثر استیلکولین در بخشهایی از سیستم عصبی مرکزی، به ایجاد تعادل بهتر میان پیامهای عصبی مرتبط با حرکت کمک میکند. پزشک ممکن است این دارو را بهتنهایی یا همراه با سایر داروها برای کاهش لرزش، سفتی عضلات، اسپاسم و ضعف کنترل حرکتی تجویز کند.
کاربرد اصلی دارو، درمان خود بیماری پارکینسون نیست؛ بلکه کمک به کنترل بخشی از علائم حرکتی آن است. تری هگزیفنیدیل معمولاً روی لرزش اثر بیشتری نسبت به کندی حرکت دارد و انتخاب آن به سن بیمار، وضعیت شناختی، نوع علائم و داروهای همزمان بستگی دارد.
کاربرد تری هگزیفنیدیل در پارکینسون
در بیماری پارکینسون، تعادل میان دو انتقالدهنده عصبی دوپامین و استیلکولین مختل میشود. تری هگزیفنیدیل با کاهش فعالیت کولینرژیک میتواند در بعضی بیماران، بهویژه افرادی که لرزش علامت غالب آنهاست، شدت لرزش و سفتی عضلات را کمتر کند.
این دارو برای همه مبتلایان به پارکینسون انتخاب مناسبی نیست. در سالمندان یا افرادی که مشکلات حافظه، گیجی، گلوکوم، بزرگی پروستات یا بیماری قلبی دارند، پزشک معمولاً با احتیاط بیشتری درباره تجویز آن تصمیم میگیرد.
تری هگزیفنیدیل برای عوارض داروهای اعصاب
برخی داروهای ضدروانپریشی میتوانند باعث پارکینسونیسم دارویی و عوارض خارجهرمی شوند. این عوارض ممکن است به شکل لرزش، سفتی، کندی حرکت، اسپاسم گردن یا حرکات غیرطبیعی ظاهر شوند. پزشک ممکن است پس از تشخیص نوع عارضه، تری هگزیفنیدیل را برای مدت مشخص تجویز کند.
برای نمونه، دارویی مانند هالوپریدول ممکن است در برخی بیماران با عوارض حرکتی همراه شود. اطلاعات تکمیلی درباره این دارو در مقاله درمان اسکیزوفرنی با هالوپریدول توضیح داده شده است.
آیا تری هگزیفنیدیل همه حرکات غیرارادی را درمان میکند؟
خیر. تمام حرکات غیرارادی منشأ یکسانی ندارند. تری هگزیفنیدیل ممکن است برای بعضی عوارض خارجهرمی مفید باشد، اما برای دیسکینزی دیررس انتخاب مناسبی نیست و در برخی موارد میتواند آن را تشدید کند. تشخیص نوع حرکت غیرارادی باید توسط پزشک انجام شود.
قرص تری هگزیفنیدیل ۲ برای چیست؟
عبارت «تری هگزیفنیدیل ۲» معمولاً به قرصی اشاره دارد که در هر واحد آن ۲ میلیگرم تری هگزیفنیدیل وجود دارد. کاربرد قرص ۲ میلیگرمی با اصل دارو متفاوت نیست و پزشک ممکن است از این دوز برای شروع درمان، افزایش تدریجی مقدار مصرف یا تقسیم دوز روزانه استفاده کند.
عدد ۲ به معنی ضعیف یا بیخطر بودن دارو نیست. حتی مقدار کم تری هگزیفنیدیل نیز میتواند در بعضی افراد باعث تاری دید، سرگیجه، احتباس ادرار، یبوست یا گیجی شود. بنابراین قرص ۲ میلیگرمی نیز باید دقیقاً مطابق نسخه مصرف شود.
قرص آرتان چیست؟
آرتان یکی از نامهای تجاری شناختهشده تری هگزیفنیدیل است. بنابراین زمانی که کاربران درباره «قرص آرتان»، «عوارض آرتان» یا «قطع قرص آرتان» جستجو میکنند، منظور همان داروی تری هگزیفنیدیل است. ممکن است نام شرکت تولیدکننده، ظاهر بستهبندی یا مقدار ماده مؤثره محصولات مختلف متفاوت باشد، اما ماده دارویی اصلی باید روی جعبه بررسی شود.
نحوه مصرف قرص تری هگزیفنیدیل
تری هگزیفنیدیل باید طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف شود. مقدار مصرف معمولاً از دوز پایین شروع میشود و در صورت نیاز بهتدریج افزایش پیدا میکند تا بدن فرصت سازگاری داشته باشد و احتمال عوارض کمتر شود. تعداد دفعات مصرف نیز براساس مقدار کل روزانه و وضعیت بیمار مشخص میشود.
قرص را با آب مصرف کنید. اگر دارو باعث ناراحتی معده یا تهوع میشود، پزشک یا داروساز ممکن است مصرف همراه غذا را توصیه کند. محلول خوراکی باید با پیمانه یا سرنگ مدرج اندازهگیری شود و استفاده از قاشق معمولی آشپزخانه ممکن است باعث دریافت مقدار نادرست شود.
نکات مهم هنگام مصرف تری هگزیفنیدیل
بهترین زمان مصرف تری هگزیفنیدیل
یک ساعت ثابت و یکسان برای همه بیماران وجود ندارد. بهترین زمان مصرف تری هگزیفنیدیل براساس تعداد دوزهای روزانه، شدت علائم، زمان مصرف سایر داروها و بروز عوارض گوارشی تعیین میشود. مهمتر از صبح یا شب بودن مصرف، رعایت فاصله منظم میان دوزها و اجرای دقیق دستور نسخه است.
اگر دارو در چند نوبت تجویز شده باشد، پزشک ممکن است دوزها را در طول روز تقسیم کند. در دوزهای بالاتر گاهی یکی از نوبتها هنگام خواب در نظر گرفته میشود؛ اما تغییر ساعت دارو به دلیل خوابآلودگی یا بیخوابی باید پس از مشورت با پزشک انجام شود.
اگر یک نوبت دارو فراموش شد چه کنیم؟
اگر مصرف یک نوبت را فراموش کردید، پس از یادآوری و در صورتی که به زمان دوز بعدی نزدیک نیست، آن را مصرف کنید. اگر تقریباً زمان نوبت بعدی رسیده است، دوز فراموششده را کنار بگذارید و برنامه عادی را ادامه دهید.
برای جبران نوبت فراموششده، دو دوز را همزمان مصرف نکنید. دریافت مقدار بیشتر میتواند خطر تاری دید، گیجی، تپش قلب، احتباس ادرار و عوارض عصبی را افزایش دهد.
عوارض قرص تری هگزیفنیدیل ۲
عوارض تری هگزیفنیدیل عمدتاً به خاصیت آنتیکولینرژیک آن مربوط است. شدت عوارض به مقدار مصرف، سن بیمار، بیماریهای زمینهای و مصرف همزمان داروهای دیگر بستگی دارد. بسیاری از عوارض خفیف هستند، اما برخی نشانهها به بررسی فوری نیاز دارند.
| نوع عارضه | نمونه علائم | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| عوارض نسبتاً شایع | خشکی دهان، تاری دید، یبوست، تهوع، سرگیجه و سردرد | اگر شدید یا مداوم بود، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. |
| عوارض ادراری | سختی در شروع ادرار یا احتباس ادرار | بهخصوص در مردان مبتلا به بزرگی پروستات، سریعاً اطلاع دهید. |
| عوارض قلبی | تپش قلب سریع، نامنظم یا کوبنده | نیازمند ارزیابی پزشکی است. |
| عوارض عصبی و روانی | گیجی شدید، توهم، هذیان، بیقراری یا تغییر رفتار | مصرف دوز بعدی را خودسرانه تغییر ندهید و فوراً کمک پزشکی بگیرید. |
| افزایش دمای بدن | تب، گرمای شدید بدن، کاهش تعریق و تشنگی زیاد | از محیط گرم خارج شوید و فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید. |
خشکی دهان
خشکی دهان یکی از عوارض رایج این دارو است. نوشیدن آب در دفعات بیشتر، جویدن آدامس بدون قند و رعایت بهداشت دهان میتواند کمککننده باشد. خشکی دهان طولانیمدت احتمال پوسیدگی دندان و مشکلات لثه را افزایش میدهد؛ بنابراین در صورت تداوم باید با پزشک یا داروساز مطرح شود.
یبوست
تری هگزیفنیدیل میتواند حرکات دستگاه گوارش را کاهش دهد و باعث یبوست شود. نوشیدن مایعات کافی، افزایش تدریجی فیبر و داشتن تحرک بدنی معمولاً کمککننده است. برای آشنایی با روشهای کنترل این عارضه، مقاله بهترین دارو برای یبوست را بخوانید.
آیا تری هگزیفنیدیل خوابآور است؟
تری هگزیفنیدیل ممکن است در بعضی افراد باعث خوابآلودگی، سرگیجه یا تاری دید شود؛ اما واکنش همه بیماران یکسان نیست. تا زمانی که اثر دارو بر هوشیاری خود را نمیدانید، رانندگی، کار در ارتفاع و استفاده از دستگاههای خطرناک توصیه نمیشود.
چه افرادی باید تری هگزیفنیدیل را با احتیاط مصرف کنند؟
پیش از شروع دارو، سابقه بیماری و فهرست کامل داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید. وجود بعضی شرایط میتواند احتمال عوارض را افزایش دهد یا نیازمند تنظیم دقیقتر درمان باشد.
- گلوکوم، بهویژه گلوکوم زاویه بسته
- بزرگی پروستات یا سابقه احتباس ادرار
- انسداد یا کاهش شدید حرکات دستگاه گوارش
- بیماری قلبی، فشار خون بالا یا ضربان نامنظم
- بیماری کلیوی یا کبدی
- مشکلات حافظه، دمانس، توهم یا گیجی
- بارداری، شیردهی یا برنامه برای بارداری
- سن بالاتر از ۶۵ سال
مصرف تری هگزیفنیدیل در سالمندان
سالمندان نسبت به گیجی، اختلال حافظه، توهم، یبوست، تاری دید و احتباس ادرار حساستر هستند. این عوارض میتوانند احتمال افتادن و آسیب را افزایش دهند. به همین دلیل مصرف دارو در این گروه نیازمند ارزیابی دقیقتر و معمولاً شروع با مقدار پایینتر است.
تداخل دارویی تری هگزیفنیدیل
تری هگزیفنیدیل ممکن است با داروهای دارای اثر آنتیکولینرژیک، بعضی داروهای ضدروانپریشی، داروهای خوابآور، مسکنهای مخدر و برخی داروهای گوارشی تداخل داشته باشد. نتیجه این تداخل میتواند افزایش خشکی دهان، تاری دید، یبوست، گیجی، خوابآلودگی یا احتباس ادرار باشد.
| گروه دارویی | نمونهها | خطر احتمالی |
|---|---|---|
| داروهای آنتیکولینرژیک | ایپراتروپیوم، تیوتروپیوم، بعضی داروهای مثانه | تشدید خشکی دهان، یبوست، تاری دید و احتباس ادرار |
| داروهای اعصاب و روان | کلوزاپین، اولانزاپین، کوئتیاپین و بعضی ضدافسردگیها | افزایش گیجی، خوابآلودگی و عوارض آنتیکولینرژیک |
| داروهای مخدر و خوابآور | کدئین، مورفین، متادون و داروهای آرامبخش | افزایش خوابآلودگی و کاهش حرکات روده |
| داروهای گوارشی | متوکلوپرامید و داروهای محرک حرکت معده | کاهش یا تغییر اثر درمانی |
| مکملهای پتاسیم خاص | پتاسیم کلراید و پتاسیم سیترات خوراکی | افزایش احتمال آسیب گوارشی در برخی شرایط |
این جدول همه تداخلات ممکن را پوشش نمیدهد. هنگام دریافت نسخه، نام تمام داروهای بدون نسخه، مکملها و محصولات گیاهی را نیز به پزشک یا داروساز اطلاع دهید. داروهای دیگری مثل فلوکستین نیز ممکن است تداخلات مهمی داشته باشند؛ اطلاعات آن در مقاله قرص فلوکستین ۲۰ بررسی شده است.
آیا مصرف تری هگزیفنیدیل با الکل خطر دارد؟
الکل میتواند سرگیجه، خوابآلودگی، تاری دید و اختلال تمرکز ناشی از دارو را تشدید کند. همچنین تشخیص اینکه کدام علائم مربوط به دارو یا الکل است دشوار میشود. درباره مصرف الکل در طول درمان با پزشک مشورت کنید و از ترکیب خودسرانه آنها بپرهیزید.
قطع ناگهانی تری هگزیفنیدیل چه عوارضی دارد؟
تری هگزیفنیدیل نباید بدون هماهنگی با پزشک بهطور ناگهانی قطع شود. توقف ناگهانی میتواند باعث برگشت یا تشدید علائم پارکینسون، افزایش سفتی و لرزش یا بازگشت عوارض حرکتی ناشی از داروهای دیگر شود.
در صورت نیاز به قطع درمان، پزشک ممکن است مقدار مصرف را طی یک برنامه تدریجی کاهش دهد. سرعت کاهش برای همه یکسان نیست و به مقدار فعلی، مدت مصرف، علت تجویز و داروهای همزمان بستگی دارد.
دارو را خودسرانه قطع نکنید
اگر به علت عوارض قصد قطع دارو را دارید، ابتدا با پزشک یا داروساز تماس بگیرید. در صورت بروز توهم شدید، تپش قلب، احتباس ادرار، تب، گرمای شدید بدن یا واکنش حساسیتی، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
علائم مصرف بیش از حد تری هگزیفنیدیل
مصرف بیش از مقدار تجویزشده ممکن است باعث خشکی شدید دهان، گشاد شدن مردمکها، تاری دید، پوست گرم و خشک، تپش قلب، احتباس ادرار، بیقراری، گیجی، توهم، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری شود.
در صورت مصرف بیش از حد، منتظر بروز علائم نمانید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید. بسته دارو و اطلاعات مقدار و زمان مصرف را همراه بیمار نگه دارید. ایجاد استفراغ بدون توصیه متخصص میتواند خطرناک باشد.
بیپریدین بهتر است یا تری هگزیفنیدیل؟
بیپریدین و تری هگزیفنیدیل هر دو در گروه داروهای آنتیکولینرژیک قرار میگیرند و ممکن است برای برخی علائم پارکینسون یا عوارض حرکتی داروها استفاده شوند. هیچکدام بهطور مطلق برای تمام بیماران بهتر نیست.
انتخاب میان این دو دارو به نوع عارضه حرکتی، سن، وضعیت حافظه، بیماریهای چشم و پروستات، داروهای همزمان و پاسخ قبلی بیمار بستگی دارد. جایگزین کردن یک دارو با دیگری بدون نظر پزشک ممکن است باعث برگشت علائم یا افزایش عوارض شود.
نگهداری قرص آرتان
- دارو را در بستهبندی اصلی نگه دارید.
- از رطوبت، گرمای زیاد و نور مستقیم دور نگه دارید.
- دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
- از مصرف داروی تاریخگذشته یا داروی تجویزشده برای فرد دیگر خودداری کنید.
- دارو را داخل فاضلاب یا زباله معمولی رها نکنید و درباره دفع ایمن از داروساز بپرسید.
جمعبندی
قرص تری هگزیفنیدیل یا آرتان دارویی آنتیکولینرژیک است که برای کنترل برخی علائم پارکینسون و بعضی عوارض حرکتی ناشی از داروهای اعصاب تجویز میشود. این دارو ممکن است لرزش و سفتی عضلات را کاهش دهد، اما برای همه بیماران و همه انواع حرکات غیرارادی مناسب نیست.
خشکی دهان، تاری دید، یبوست و سرگیجه از عوارض رایج آن هستند. گیجی شدید، توهم، تپش قلب، تب یا احتباس ادرار به ارزیابی پزشکی نیاز دارند. مقدار مصرف، بهترین زمان مصرف و برنامه قطع دارو باید توسط پزشک تعیین شود. برای دریافت اطلاعات دارویی و بررسی موجودی محصولات میتوانید به داروخانه دکتر همایون ذاکری مراجعه کنید.
سؤالات متداول
تری هگزیفنیدیل چیست؟
تری هگزیفنیدیل یک داروی آنتیکولینرژیک است که برای کنترل برخی علائم پارکینسون و بعضی عوارض حرکتی ناشی از داروها تجویز میشود.
قرص تری هگزیفنیدیل ۲ برای چیست؟
قرص ۲ میلیگرمی یکی از دوزهای دارو است و ممکن است برای شروع تدریجی درمان یا تنظیم دوز در پارکینسون و بعضی عوارض خارجهرمی تجویز شود.
قرص آرتان همان تری هگزیفنیدیل است؟
بله. آرتان یکی از نامهای تجاری شناختهشده تری هگزیفنیدیل است. مقدار ماده مؤثره درجشده روی بسته را بررسی کنید.
بهترین زمان مصرف تری هگزیفنیدیل چه زمانی است؟
زمان مصرف براساس نسخه، تعداد نوبتهای روزانه و داروهای همزمان تعیین میشود. رعایت فاصله منظم میان نوبتها از انتخاب خودسرانه صبح یا شب مهمتر است.
آیا تری هگزیفنیدیل خوابآور است؟
در بعضی افراد باعث خوابآلودگی، سرگیجه یا تاری دید میشود. تا مشخص شدن واکنش بدن از رانندگی و کارهای خطرناک خودداری کنید.
عوارض قرص تری هگزیفنیدیل چیست؟
خشکی دهان، تاری دید، یبوست، تهوع، سرگیجه و مشکل در ادرار از عوارض آن هستند. توهم، گیجی شدید، تب و تپش قلب نیازمند بررسی پزشکیاند.
آیا قطع ناگهانی تری هگزیفنیدیل خطرناک است؟
بله، قطع ناگهانی میتواند باعث برگشت یا تشدید علائم حرکتی شود. کاهش مقدار مصرف باید طبق برنامه پزشک انجام شود.
اگر یک دوز تری هگزیفنیدیل فراموش شد چه کنیم؟
اگر به نوبت بعدی نزدیک نیست آن را مصرف کنید؛ در غیر این صورت نوبت فراموششده را کنار بگذارید. برای جبران، دو دوز را همزمان نخورید.
آیا تری هگزیفنیدیل برای سالمندان مناسب است؟
مصرف آن در سالمندان به احتیاط بیشتری نیاز دارد؛ زیرا احتمال گیجی، اختلال حافظه، توهم، یبوست و احتباس ادرار در این گروه بالاتر است.
آیا تری هگزیفنیدیل اعتیادآور است؟
این دارو نباید برای ایجاد سرخوشی یا خارج از نسخه مصرف شود. سوءمصرف دوزهای بالا میتواند باعث توهم، گیجی، رفتار غیرعادی و مسمومیت جدی شود.